Aşırı hava olayları 'olağan' mı sayılıyor?

İklim krizine ilişkin haberlerde giderek daha sık kullanılan "emsalsiz" ifadesi, art arda gelen rekor sıcaklık, kuraklık ve yangınlarla birlikte anlamını yitirme riski taşıyor. Bilim yazarı Helen Pilcher, The Guardian'da yayımlanan yazısında, aşırı hava olaylarının tekrarlana tekrarlana olağanlaşmasının, insanların bu olayların ne kadar sıra dışı olduğunu fark etmesini zorlaştırdığını değerlendiriyor.

Pilcher, yakın zamanda kaydedilen en sıcak yazın yaşandığını ve bir önceki rekorun yalnızca geçen yıl kırıldığını hatırlatıyor. Bu tür rekorların art arda gelmesi, "neyi dikkat çekici buluyoruz?" sorusunu gündeme getiriyor.

Araştırma: Tekrarlanan sıcaklıklar daha az "dikkat çekici" geliyor

Yazıda, California Üniversitesi, Davis'ten Frances Moore ve meslektaşlarının 2 milyardan fazla hava durumu paylaşımını incelediği araştırmaya yer veriliyor. Buna göre, sıcaklık söz konusu olduğunda bir olayın ne kadar dikkat çekici bulunduğu, kişinin son yıllarda benzer deneyimler yaşayıp yaşamadığına bağlı olarak değişiyor. İnsanlar geçmiş kayıtlara ya da çocukluk anılarına göre değil, yakın zamanda yaşadıklarına göre değerlendirme yapıyor. Yani bir olay tarihsel olarak eşi benzeri görülmemiş olabilir; ancak psikolojik olarak artık "önceden yaşanmış" hale geliyor.

Pilcher bunu "kayan referans sendromu" olarak adlandırılan olguyla ilişkilendiriyor. Ekologların kullandığı bu kavram, ilk kez balıkçılık bağlamında Daniel Pauly tarafından tarif edilmişti: Pauly, ardışık balıkçılık bilimcilerinin giderek azalan balık popülasyonlarını normal kabul ettiğini gözlemlemişti. Bugün bu olgunun yalnızca biyolojik çeşitlilik kaybı için değil, kirlilik, çevresel bozulma ve iklim krizi için de geçerli olduğu düşünülüyor.

Olumsuz duygular kaybolmuyor, ancak alışkanlık artıyor

Moore'un araştırmasında dikkat çeken bir ayrıntı var: Aşırı sıcaklıklar tekrarlandıkça daha az dikkat çekici hale gelse de, yarattığı olumsuz duygular azalmıyor. Pilcher, insanların bir şeyi hoş bulmaya devam edebileceğini, ama bunun ne kadar sıra dışı olduğunu fark etmeyebileceğini belirtiyor.

Yazıda, kaynayan suya konan kurbağa meselesine de değiniliyor. Pilcher, eski anlatının yanlış olduğunu savunuyor: Sağlıklı bir kurbağa, ısınan suda hareketsiz kalmaz; sıcaklık belli bir eşiği geçtiğinde sudan çıkar. Buradan hareketle, eğer biz sıra dışı sıcaklıkları artık sıra dışı bulmuyorsak, tepki vermek için neyin gerektiği sorusu ortaya atılıyor.

Pilcher'a göre başlangıç noktalarından biri, olanları anlatmak için kullandığımız sözcükler. "Muhteşem" sözcüğünün sıradan şeyler için kullanıla kullanıla anlamını yitirdiğini hatırlatan yazar, iklim aşırılıklarının bunlardan farklı olduğunu vurguluyor: Olayların kendisi sıradanlaşmadı, yalnızca deneyimimiz daha tanıdık hale geldi. "Emsalsiz" sözcüğü "gerçekten aşırı" ile eş anlamlı hale gelme riski taşıyor; oysa bu sözcük, insanlığın daha önce hiç yaşamadığı bir alana girildiğini anlatıyor.