AI balonunda çöküş riski: Borç ve maliyetler sinyal veriyor

Yapay zekâ teknolojilerinin kontrolden çıkma riski son günlerde manşetleri süslerken, AI endüstrisinin finansal yapısına ilişkin endişeler de artıyor. Uzmanlar, yapay zekâ balonunun patlaması durumunda bunun etkilerinin ABD sınırlarını aşacağı uyarısında bulunuyor.

Sektörün önde gelen isimleri, geliştirdikleri güçlü yapay zekâ ürünlerinin insanlık için risk oluşturabileceğini kabul ediyor ve düzenleme çağrısı yapıyor. Ancak bazı uzmanlar, bu çağrıların arkasında farklı bir motivasyon olabileceğini belirtiyor: Birkaç dev şirketin, devlet destekli düzenlemelerle kendilerine koruyucu bir kalkan oluşturma çabası.

Silikon Vadisi’nin pazar hâkimiyetini korumak için hükümet destekli bir yapay zekâ "duraklatma" kararı, daha ucuz Çin alternatiflerinin pazara girmesini engelleyebilir.

Borç ve maliyet baskısı

Teknoloji şirketlerinin veri merkezi yatırımlarını finanse etmek için kullandığı borçlanma hacmi dikkat çekiyor. Google, Amazon, Microsoft, Meta ve Oracle gibi hiper ölçekli şirketlerin bu yıl sadece veri merkezleri için 132 milyar dolar (yaklaşık 99 milyar sterlin) borç ihraç ettiği tahmin ediliyor. ABD 10 yıllık tahvil getirilerinin yüzde 5 civarında seyrettiği kırılgan bir tahvil piyasasında, bu borç yığını piyasalarda yeniden değerleme tetikleyebilir.

İkinci endişe kaynağı, yapay zekânın "birim ekonomisi"nin hâlâ sorgulanabilir olması. Bir Bloomberg raporuna göre, yapay zekâ fiyatları düşerken inşa maliyetleri düşmüyor. OpenAI’nin müşterilerini elde tutmak için ücretlerini defalarca düşürdüğü belirtiliyor. Araştırma şirketi Silicon Data’nın endeksine göre, bir milyon token için ödenen ücret hazirandan bu yana yarıdan fazla azalarak 1 doların altına indi. Ancak yarı iletken gibi fiziksel bileşenlere olan talep maliyetleri yüksek tutuyor.

Üçüncü ve belki de en çarpıcı endişe, borçların ötesindeki finansal taahhütler. Finansal analiz şirketi Groundbreaker’ın araştırmasına göre, yapay zekâ laboratuvarları önümüzdeki iki yıl içinde 1,5 trilyon dolarlık bir "hesaplama başlangıç duvarı" ile karşı karşıya. Veri merkezleri çoğu durumda "al veya öde" sözleşmeleriyle inşa ediliyor; ödeme, sözleşmede belirtilen tarihe kadar (genellikle 2-3 yıl) yapılmıyor. Bu arada hiper ölçekli şirket, sözleşmenin değerini beklenen gelecekteki gelir olarak kaydediyor ve hissedarlar seviniyor. Alıcı taraf ise maliyetleri henüz kaydetmiyor.

Analize göre, sözleşmeler olgunlaşıp veri merkezleri devreye girdikçe maliyetlerdeki ani sıçrama gelecek yıl 700 milyar doları, 2027’de ise 800 milyar doları aşabilir. Gelirler roket gibi artmaya devam ederse sorun olmayabilir. Ancak son kullanıcılar maliyetleri karşılamaya yetecek kadar ödemeye razı olmazsa, özellikle daha ucuz alternatifler ortaya çıkarsa tablo değişebilir.

Bu, teknik olarak borç değil; ancak yükümlülükler tam olarak yerine getirilemezse etkisi tüm yapının temellerini sarsabilir. Groundbreaker’ın analizi, 2007-2008’de düşük faizli "teaser" mortgage kredilerinin sona ermesiyle başlayan küresel finansal krizle benzerlik taşıyor.

Yapay zekâ güvenliği ve insanlık için riskler haklı endişeler olsa da, AI patlamasını ayakta tutan birbirine bağlı kırılgan finansal yapıları ve bunların çökmesi durumunda herkes için doğacak riskleri görmezden gelmemek gerekiyor.