Aberfan felaketinin üzerinden 60 yıl: hayatta kalanlar anlatıyor

Galler'in Aberfan kasabasında 21 Ekim 1966'da meydana gelen maden atığı heyelanı, üzerinden 60 yıl geçmesine rağmen ülkenin kolektif hafızasında yerini koruyor. O gün okulun son günüydü ve 116'sı çocuk olmak üzere 144 kişi hayatını kaybetti. Pantglas İlkokulu ve çevresindeki evler, yamaçtan gelen siyah atık çamuru altında kaldı. Felaketin 60. yılında hayatta kalanlar, BBC'ye o gün yaşadıklarını anlattı.

O sabah okulda ne oldu?

Öğretmen Mair, o günü şöyle hatırlıyor: "Çisenti vardı, hava pusluydu. Saat dokuza on kala zili çaldım." Ardından büyük bir gürültü duyduğunu ve pencereden bir duvarın çöktüğünü gördüğünü söylüyor. Öğrencilerini dışarı çıkarmak zorunda kaldığını belirten Mair, ilk cesetlerin okul bahçesindeki bir barınağa konulduğunu ve ailelere haber verilmeden önce kendilerinin teşhis yaptığını anlatıyor.

O sırada 8 yaşında olan Gaynor Madgwick, kardeşleri Carl (7) ve Marylyn (10) ile birlikte okula gitmişti. Bir kasırga gibi yükselen sesin ardından sınıfa siyah bir kütlenin girdiğini ve kendisini sınıfın önünden arkasına savurduğunu söylüyor. Uyandığında tavanın çöktüğünü ve her yerin toprak altında olduğunu gördüğünü belirtiyor. Madgwick, daha sonra kardeşleri Carl ve Marylyn'in ve tüm arkadaşlarının öldüğünü öğrendiğini ifade ediyor.

Sınıfta öğretmenin yazı tahtasının önünde ders anlattığını hatırlayan Jeff Edwards, giderek yükselen bir gürültü duyduklarını, öğretmenin bunun sadece gök gürültüsü olduğunu söyleyerek onları rahatlattığını anlatıyor. Uyandığında tavanın çöktüğünü ve omzunda ölü bir kız çocuğu olduğunu gördüğünü belirtiyor. Edwards, saat 11'den hemen sonra kurtarılan son canlı çocuk olduğunu söylüyor.

Kurtarma çalışmaları ve kayıplar

O gün Aberfan'da telefonu olan az sayıda kişiden biri olan David Evans, komşusunun Moy Road'daki bir evin çöktüğünü söyleyerek itfaiyeyi aramak istediğini anlatıyor. Evans, yolda evlerin akordeon gibi sıkıştığını ve moloz altından bir çocuğun "yardım edin" diye bağırdığını gördüğünü aktarıyor. Madencilerin kürek ve kazmalarla kurtarma çalışmalarına katıldığını, sedyelerle ceset torbalarının taşındığını söylüyor.

18 yaşındaki foto muhabiri Mel Parry, otobüsle Aberfan'dan geçerken birinin "okul çöktü" diye bağırdığını hatırlıyor. Parry, ilk başta bunun saçma geldiğini düşündüğünü ancak gazetecilik içgüdüsüyle işe koyulduğunu söylüyor.

11 yaşındaki Denise Morgan, babasının kız kardeşi Annette'in çantasını ve elbisesinden bir parçayı eve getirdiğini anlatıyor. Babasının kız kardeşini şapeldeki geçici morgda teşhis ettiğini ve "uyuyor gibiydi" dediğini aktarıyor.

O gün bölgedeki Quakers Yard Dilbilgisi Okulu'nda bulunan Jeanette Keane, kız kardeşi Edwina'nın tehlikede olduğunu duyduğunda okuldan kaçtığını söylüyor. Babasının Edwina'yı bulduğunu ve hayatta olduğunu, ancak çatı çökeceği için onu çıkaramadığını anlatıyor. Babasının kız kardeşinin yanına uzanıp elini tuttuğunu, kız kardeşinin o sırada hayatını kaybettiğini belirtiyor.

8 yaşındaki kızı Anne'i kaybeden Ray Lee, o gün sabah kahvaltı yaptıklarını ve kendisinin işe gittiğini anlatıyor. Okuldan sonra kızını aradığını, akşam saat 10'a kadar yollarda dolaştığını söylüyor. Lee, kızının öldüğünü ancak Bethania Şapeli'ndeki morgda gördüğünde kesin olarak öğrendiğini ifade ediyor.