ABD'nin İran yaptırımları Çin'in petrol ithalatını nasıl etkiler?

ABD, İran'ın ekonomisini hedef alan yaptırımları genişleterek dünyaya bu ülkeyle ticari ilişkileri kesme çağrısı yaptı. Ancak uzmanlar, ABD'nin Çin'in misillemesinden çekindiğini belirtiyor. İran'a yönelik yaptırımlar, özellikle de Çin'in İran petrolü alımını kısıtlama amacı taşıyor.

Çin'in İran petrolü ithalatı düşüşte

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, ülkelerin İran'la ticari bağlarını kesmemesi hâlinde dolar bazlı finansal sistemden dışlanma riskiyle karşı karşıya kalacakları uyarısında bulundu. Daha önce Çin'den iş birliği talep eden Bessent, İran'ın limanlarına uygulanan ablukanın Temmuz ayında yenilenmesiyle Çin'e petrol akışının büyük ölçüde kesildiğini kaydetti.

Kpler gemi takip verilerine göre, İran'ın Çin'e ham petrol ihracatı Haziran'da günlük 785.000 varile düştü; bu, Şubat 2023'ten bu yana en düşük seviye. Temmuz'da hafif bir artışla 823.000 varile çıkan ihracat, Ağustos ayının ilk yarısında günlük 534.000 varile geriledi. Savaşın başlarında, Şubat ayında günlük 1,57 milyon varil olan ihracat, Mart'ta 1,47 milyon varile gerilemişti.

Çinli bağımsız rafineriler, genellikle ana piyasa fiyatlarına kıyasla oldukça indirimli olan İran ham petrolünün başlıca alıcıları konumunda. 'Demlik' rafineri olarak bilinen bu tesisler, çevre illere benzin ve dizel üretmek için ucuz ham petrol satın alıyor. Çin'in büyük devlet rafinerileri ise 2019'dan bu yana İran petrolünden kaçınıyor; çünkü ABD'nin yaptırımları nedeniyle dolar tabanlı uluslararası finans sisteminden dışlanmak istemiyorlar.

Yaptırımların etkisi ve Çin'in tepkisi

İran petrolünün Çin'e ulaşması uzun süredir Malezya menşeli olarak gösteriliyor; son dönemde Endonezya menşeli olarak da işaretleniyor. Ödemeler, takip edilmesi zor bir aracı zinciri üzerinden Çin para birimiyle yapılıyor. ABD, Trump'ın göreve gelmesinden bu yana Çin'in İran petrolü alımlarını kısıtlamak için çabalarını yoğunlaştırdı; özellikle küçük Çinli rafinerilere ve tedarik zincirindeki diğer aktörlere yaptırım uyguladı.

ABD, Nisan ayında Hengli Petrochemical rafinerisini ve yaklaşık 40 nakliye şirketini, İran petrolü satın aldığı gerekçesiyle yaptırım listesine ekledi. Hengli ise İran petrolü aldığını reddetti. ABD Hazine Bakanlığı, iki büyük Çin bankasını, sistemlerinden İran fonları geçtiğinin tespit edilmesi hâlinde ikincil yaptırımlarla karşı karşıya kalabilecekleri konusunda uyardı; ancak şimdilik bu bankaları yaptırım listesine almadı. Nitekim yaptırımlar geçmişte Çin'e akan İran petrolünü önemli ölçüde engelleyemedi.

Bessent, pazartesi günü yaptığı açıklamada, 'ABD yaptırımlarının ulaşamayacağı kimse yok' dedi. Çin Dışişleri Bakanlığı ise yaptırımların ve baskının sorunları çözmediğini, Pekin'in çıkarlarını korumak için gerekli adımları atacağını bildirdi. Çin tek taraflı yaptırımları reddettiğini açıkladı ve sorunun diplomatik ve siyasi yollarla çözülmesi çağrısı yaptı. İran Ekonomi Bakanı Ali Madanizadeh de devlet televizyonunda yaptığı açıklamada, ne Çin'in ne de Rusya'nın ABD yaptırımlarını kabul ettiğini söyledi ve diğer ülkelerin de bu karara direneceğini öngördü.