ABD'de gençler borçlanıp şirket satın alıp CEO oluyor

İşletme okullarından yeni mezun olan bazı gençler, kurumsal merdivenleri tırmanmayı ya da sıfırdan start-up kurmayı beklemek yerine, borç alarak yerleşik bir şirketi satın alıp kendilerini CEO koltuğuna oturtuyor. Bu yöntem, “girişimcilik yoluyla satın alma” ya da “arama fonu yatırımı” olarak adlandırılıyor.

Massachusetts merkezli tıbbi ekipman şirketi Life Support Systems’ın sahibi ve CEO’su Ania Aliev, bu modele uyan isimlerden. Dartmouth College’ın prestijli Tuck School of Business’tan MBA derecesi alan Aliev, 2023 sonunda 27 yaşındayken hastane odasında doğum beklerken şirket satın alma anlaşmasını tamamlamaya çalışıyordu. Bebeğini kucağına aldıktan sadece üç ay sonra şirketin sahibi ve CEO’su oldu.

Aliev, ilk izlenimler konusunda endişeliydi: “Kitabı kapağına göre yargılarsanız, ‘genç kız, Wall Street geçmişi, gelip bana ne yapacağımı söylüyor’ demek çok kolay. Ekibime karşı böyle görünmek istemedim.” Bu yüzden önce gözlemlemeyi ve öğrenmeyi tercih etti.

Arama fonu modeli nasıl işliyor?

Bu yöntemde genç bir girişimci, “arama fonu” adı verilen bir fon kuruyor ve kurumsal yatırımcılardan ile zengin bireylerden para topluyor. 2023’te ABD’de rekor sayıda, 94 arama fonu kurulduğu ve 2022-2023’te fonlara ve satın aldıkları şirketlere 682 milyon dolar yatırıldığı bildirildi. Search Fund Partners, Aspect Investors ve Anacapa Partners gibi şirketler bu genç girişimcileri destekleyen yatırım firmaları arasında.

Bu fonların cazibesi yüksek getiri oranlarından kaynaklanıyor. Yale School of Management’ın raporuna göre, genç birini yerleşik bir şirketin başına getirmenin “her ölçüde sulu getiriler” sağlayabildiği ve fonların “nispeten istikrarlı” kaldığı belirtiliyor. Mevcut işletme sahipleri için bu, emekli olma şansı; genç liderler için ise 5-10 yıl içinde şirketi büyütüp kârla satma hedefi anlamına geliyor.

Başarı ve başarısızlık hikayeleri

Life Support Systems’ın başına geçtikten iki yıl sonra Aliev, bir rakibi satın aldı ve şirketin boyutunu iki katına çıkardığını söylüyor. Bu büyüme odaklı yaklaşım çoğu çalışan tarafından memnuniyetle karşılansa da, bazıları değişime direndi; bazı çalışanlar işten ayrıldı ya da çıkarıldı. Aliev, “Büyüyen bir şirkette çalışmak istemediler” diyor.

Ancak bu model her zaman başarılı olmuyor. Harvard Business School mezunu Scott Duncan, 2018’de Massachusetts’te endüstriyel parça üreten F&M Tool and Die’ı satın aldı. 31 yaşında şirketin başına geçtiğinde ilk gününü “korkunç” olarak nitelendirdi: “Tüm çalışanlar onlarca yıldır bu işi yapıyordu. Ben yeni gelmiştim ve neler olup bittiğinden haberim yoktu.” Kısa sürede işler ters gitmeye başladı; vasıflı çalışanlar ayrıldı, hatta biri düşük maliyetli bir rakip kurup önemli bir müşteriyi de yanında götürdü. Pandemi, Çin rekabeti ve sel gibi sorunlarla boğuşan Duncan, Şubat 2025’te şirketi kapatmak zorunda kaldı ve kişisel iflas başvurusunda bulundu. Şimdi danışman olarak çalışan Duncan, gençlere “yıldız gözlü MBA’lere” karşı temkinli olmalarını öneriyor: “İşler iyi giderken bile bu gerçekten çok zor.”

Liderlik koçu ve iş psikoloğu Jacqueline Ackerman’a göre çalışanlar genç bir lideri yaşı nedeniyle reddetmiyor; belirsizlikten korkuyorlar: “İnsanların gençliğe direndiğini düşünmüyorum. Belirsizliğe direniyorlar. Genç liderler genellikle büyük değişimlerle ilişkilendiriliyor.”