ABD'de enflasyon ekimde beklentinin üzerinde arttı

ABD'de enflasyon ekim ayında beklentilerin üzerinde arttı. Resmi verilere göre tüketici fiyatları aylık bazda yüzde 0,4 yükseldi. Eylül ayında bu oran yüzde 0,6 olmuştu. Ancak analistler ekimde yüzde 0,3'lük bir artış bekliyordu. Beklentinin üzerindeki artış, ABD Merkez Bankası'nın (Federal Reserve) aralık toplantısında faiz artırımına gitme olasılığını artırabilir.

ABD'de geçen hafta yapılan ara seçimlerin ardından açıklanan veriler, seçim kampanyalarında öne çıkan geçim sıkıntısı tartışmalarını yeniden gündeme getirdi. Enflasyon, mal ve hizmet fiyatlarının zaman içindeki artış hızını ifade ediyor. Örneğin bir şişe süt bir yıl önce 1 dolar iken bugün 1,10 dolar olmuşsa yıllık enflasyon yüzde 10 demektir.

TÜFE sepeti ve fiyat artışının nedenleri

ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu (Bureau of Labor Statistics) enflasyonu Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ile ölçüyor. Endeks, taze gıdadan benzine ve sağlık hizmetlerine kadar yüzlerce günlük ürünün fiyat değişimini takip ediyor. Büro, insanların harcama alışkanlıkları değiştikçe bu "mal sepeti"ni güncelliyor.

Enflasyonu yükselten çeşitli faktörler var. Bir ürüne talep arzı aşarsa üreticiler fiyatları artırabiliyor. Son yıllarda Labubu bebeklerine olan yoğun ilgi ve yüksek ikinci el fiyatları buna örnek gösteriliyor. Gelirlerin artması da talebi ve dolayısıyla fiyatları yükseltebiliyor. Arzın azalması ise talep sabitken fiyatları artırıyor. Ham petrol buna iyi bir örnek: ABD-İsrail'in İran ile savaşı başlamadan önce varil fiyatı 70 doların biraz üzerindeydi, çatışma arzı kısıtlayınca fiyat hızla yükseldi ve şu anda 100 doların üzerinde.

Ekim ayında fiyatlar konut, gıda ve enerji maliyetlerindeki artışlarla yüzde 0,4 yükseldi. Enerji fiyatlarındaki artış hızı yüzde 0,7 ile eylüldeki yüzde 5,2'lik artışın çok altında kaldı. Çalışma İstatistikleri Bürosu normalde 12 aylık fiyat değişimini açıklıyor, ancak Ekim 2025'te veri toplamadığı için bu tahmini sunamadı. Eylül ayına kadar 12 aylık enflasyon yüzde 3,7 idi.

Fed'in hedefi ve faiz beklentisi

ABD Merkez Bankası'nın yıllık enflasyon hedefi yüzde 2. Enflasyon hedefin üzerinde seyrettiğinde Fed, insanları ve işletmeleri daha fazla tasarrufa ve daha az harcamaya teşvik etmek için faiz oranlarını artırıyor. Bu ay yıllık veri açıklanmasa da analistler, ekimde enflasyonun beklentiden yüksek gelmesinin Fed'in aralık toplantısında faiz artırma olasılığını güçlendirdiğini belirtiyor. Fed yetkilisi Christopher Waller, son veriler açıklanmadan önce yaptığı konuşmada, ekim verileri beklenenden yavaş gelse bile aralıkta faiz artırımına yatkın olduğunu ima etmişti.

Başkan Donald Trump ikinci kez göreve geldiğinden bu yana dünyadaki çoğu ticaret ortağına gümrük vergisi uyguladı. Şubat ayında Yüksek Mahkeme ek küresel vergilerin çoğunu iptal etti, ancak Trump hemen yerine yüzde 10'luk yeni bir küresel gümrük vergisi açıkladı. New York Fed'in araştırmasına göre bu vergiler enflasyonu da etkiledi. İthal mallara uygulanan vergiler, yurt dışındaki firmalar fiyat indirip maliyetin bir kısmını üstlenmediği sürece ABD'li şirketler için doğrudan fiyat artışı anlamına geliyor. New York Fed, ihracatçıların fiyatları çok az düşürdüğünü, bu nedenle ek vergi maliyetinin yaklaşık yüzde 90'ını ABD'li işletmelerin üstlendiğini tespit etti. Dolaylı olarak da yerli üretim fiyatları etkilendi; çünkü birçok ABD'li üretici yurt dışından parça veya malzeme alıyor. Fed'e göre ortalama gümrük vergilerindeki her 1 puanlık artış, bir yıl sonra tüketim mallarında yaklaşık yüzde 0,25'lik fiyat artışına yol açıyor.

Enflasyon şu anda Fed'in istediği seviyenin üzerinde olsa da önceki yıllarda çok daha yüksekti. Kovid-19 salgını sırasında tedarik zinciri sorunları enflasyonu yükseltmeye başladı. 2022 başında Rusya'nın Ukrayna'yı tam kapsamlı işgaliyle petrol fiyatları varil başına 100 doların üzerine çıktı. Bu iki faktör enflasyonu yaklaşık yüzde 9'a kadar çıkardı. Enflasyonun daha yavaş artması fiyatların düştüğü anlamına gelmiyor; sadece fiyatların daha yavaş yükseldiğini gösteriyor. Bir miktar enflasyon ekonomi için normal kabul ediliyor; çoğu merkez bankası yüzde 2 veya biraz üzerini istikrarlı bir seviye olarak görüyor. Sosyal güvenlik yardımları da enflasyona göre ayarlanıyor. Eylül verilerinin açıklanmasının ardından Sosyal Güvenlik İdaresi, yaşlılık, ölüm ve malullük sigortası gibi yardımların 2027'de yüzde 3,6 artacağını duyurdu. Bu artışın emeklilik yardımında aylık ortalama 75 dolar artış anlamına geleceği belirtildi. Geçim maliyeti düzenlemesi ocak ayında yaklaşık 72 milyon kişi için yürürlüğe girecek.