ABD ile İran arasındaki çatışma nasıl sona erebilir?

ABD ve İran arasındaki çatışmanın yakın zamanda anlaşmayla sona ermesi ihtimali, tarafların karşılıklı saldırıları ve uzlaşmaz söylemleri nedeniyle zayıf görünüyor. Saldırılar, ABD'nin İran ve bu ülkeyle ticaret yapan devletlere yönelik kapsamlı ekonomik abluka başlattığını açıklamasının ardından geldi.

Hedef: Müzakere masası ve Hürmüz Boğazı

ABD'nin amacı İran'ı müzakereye zorlamak ve Hürmüz Boğazı'ndaki saldırıları durdurmaktı. ABD ile İsrail'in şubat ayında çatışmayı başlatmasından bu yana kritik ticari deniz yolu fiilen kapanmış durumda. Tarafların haziran ayında imzaladığı ve kalıcı ateşkes ile 60 gün içinde anlaşma sağlanmasını öngören Mutabakat Zaptı'nın süresi doldu.

Çatışma yedinci ayına girerken üç uzman görüşlerini paylaştı.

Washington'daki Ortadoğu Enstitüsü Kıdemli Uzmanı Jason Campbell, ABD'nin İran'daki stratejik hedeflerinin hâlâ net olmadığını söylüyor. Campbell, askeri gücün hızlı bir zafer için yeterli görüldüğünü ancak bunun istenen etkiyi yaratmadığını belirtiyor. ABD'nin hem askeri hem ekonomik farklı araçlar kullandığını ifade eden uzman, mevcut durumda ABD yönetiminin ablukayı sürdürmek ve İran'ın boğazdaki seyrüseferi aksatma kapasitesine yönelik dönemsel saldırılar yapmakla yetindiğini düşünüyor.

ABD'li yetkililer, yeni yaptırımların İran rejimini daha zayıf bir konumda müzakere masasına getirmeye yeteceğini umuyor. Son günlerde ABD güçlerinin Hürmüz Boğazı'ndan yeterli miktarda petrol geçişini sağlayarak petrol fiyatı şokunu ve küresel ekonomik çöküşü önleyebildiği görülüyor. Ancak Campbell'a göre bu, savaş başlarken belirlenen hedefler arasında değildi.

Uzman, İran'ın bir çözüme ulaşmak için yüksek bir bedel talep etmesinin muhtemel olduğunu ve bunun Trump yönetimi için siyasi olarak kabul edilemez olacağını ifade ediyor.

İran ekonomik baskıya boyun eğmeyecek

Londra merkezli Chatham House Ortadoğu ve Kuzey Afrika Programı'ndan Dr. Aniseh Bassiri Tabrizi, son saldırıların İran'ın savaş hesaplarını değiştirmediği görüşünde. Tahran yönetiminin ekonomi üzerindeki baskının artmasına ve aylardır süren aralıklı saldırıların devamına hazırlandığını belirten uzman, İran'ın daha büyük bir çatışmayı tetiklememek için bu saldırılara orantılı yanıt vermeyi planladığını söylüyor.

Ekonomik yaptırımların İran ekonomisini etkilemesinin beklendiğini ancak ülkede aralık ve ocak aylarında yaşanan gösterilere yol açan yapısal sorunların da bulunduğunu hatırlatan Tabrizi, ekonomik baskının yakın zamanda İran'ın müzakere dahil hesaplarını değiştirmeyeceği görüşünde. Bu, İran'ın bir çıkış yolu aramadığı anlamına gelmiyor; ancak Tahran yönetimi ABD'nin Mutabakat Zaptı'na geri dönmesini ya da en azından bir taviz vermesini bekliyor. İran, ABD baskısına boyun eğmek ya da yaptırımlara ve ek saldırılara yanıt olarak kendi yaklaşımını değiştirmek istemiyor.

Kraliyet Birleşik Hizmetler Enstitüsü (RUSI) Güvenlik Uzmanı ve İran eski İngiltere Büyükelçisi Nicholas Hopton ise son askeri tırmanışın İran'ın teslim olmasını sağlamayacağını, bunun yalnızca son bir gelişme olduğunu düşünüyor. Ekonomik baskının da işe yaramasının beklenmediğini çünkü Çin, Rusya ve İran'la ticaret yapan diğer ülkelerin ABD'nin tek taraflı yaptırımlarını desteklemeyeceğini vurguluyor. İran'ın Hürmüz Boğazı'nı aksatmaya devam edebileceğini ve küresel ekonominin can damarını elinde tuttuğunu ifade ediyor.

Hopton, haziran ayındaki Mutabakat Zaptı'nda müzakere edilen anlaşmaya ulaşılması halinde ABD'nin bir tür zafer kazanacağını çünkü bu anlaşmanın İran'daki sertlik yanlılarını zayıflatacağını ve herkese İran'ın nükleer silah sahibi olmayacağı konusunda güvence vereceğini söylüyor. Zaptın kilit noktası, ABD'nin İran'a uyguladığı tüm yaptırımların kaldırılması. Hopton, yaptırımların kaldırılmasının zamanla İran'ın güçlü Devrim Muhafızları Ordusunu (IRGC) zayıflatacağını ve dış dünyayla yeni bir ekonomik etkileşimin radikal siyasi ve toplumsal değişimi teşvik edeceğini belirtiyor. IRGC'nin İran ekonomisindeki yaygın nüfuzu nedeniyle bunun kolay olmayacağını ancak yeterli zaman ve stratejik sabır gösterilirse işe yarayabileceğini ifade ediyor.

Uzman, mevcut durumda herkes için kötü olan dağınık ve sonuçsuz bir ortamın devam edeceği görüşünde.