ABD enflasyonu eylülde beklentilerin üzerine çıktı

ABD'de yıllık enflasyon eylül ayında beklentilerin üzerinde artış gösterdi. Resmi verilere göre tüketici fiyatlarındaki yıllık artış oranı yüzde 3,7'ye çıktı; bu oran ağustos ayında yüzde 3,4 seviyesindeydi. Veri, gelecek ay yapılacak ara seçimler öncesinde açıklanan son enflasyon rakamı olması nedeniyle ayrıca önem taşıyor.

Enflasyon, ürün ve hizmet fiyatlarının zaman içindeki artış hızını ifade ediyor. Örneğin bir litre sütün fiyatı bir yıl içinde 1 dolardan 1,10 dolara çıkarsa, süt için yıllık enflasyon yüzde 10 olarak hesaplanıyor.

ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu (Bureau of Labor Statistics), enflasyonu tüketici fiyat endeksi (CPI) üzerinden ölçüyor. Endeks; taze gıda, akaryakıt ve sağlık hizmetleri gibi yüzlerce günlük kalemin fiyat değişimini takip ederek ekonominin genel enflasyon düzeyini ortaya koyuyor. Kurum, söz konusu sepeti zaman içinde harcama ve yaşam alışkanlıklarındaki değişime göre güncelliyor.

Akaryakıt fiyatları enflasyonu yukarı çekti

Eylül ayındaki artışta enerji kalemleri belirleyici oldu. Otomobil yakıt fiyatları yıllık bazda yüzde 34,2 arttı. Sadece eylül ayında yüzde 9,1'lik artış kaydeden yakıt fiyatları, aylık enflasyon artışının yarısından fazlasını oluşturdu.

Evlerde ısınmada kullanılan fuel-oil fiyatları yıllık yüzde 74,2 yükseldi. Genel enerji enflasyonu ise yıllık yüzde 20,4 oldu. Uzmanlar, ABD Merkez Bankası'nın (Federal Reserve) enerji maliyetlerinin gıda gibi diğer alanlara yayılıp yayılmayacağını yakından izleyeceğini belirtiyor.

Gıda enflasyonu şimdilik sınırlı seyrediyor. Gıda fiyatları eylül ayında aylık bazda yatay kalırken, yıllık artış yüzde 2,5 oldu. Gıda ve enerji fiyatlarını dışarıda bırakan çekirdek enflasyon ise yüzde 2,6 olarak ölçüldü.

Verinin açıklanmasından kısa süre sonra Sosyal Güvenlik İdaresi (Social Security Administration), yaşlılık, ölüm ve maluliyet sigortası gibi sosyal güvenlik yardımlarının 2027'de yüzde 3,6 artırılacağını duyurdu. İdare, bu artışın ortalama emekli maaşında aylık 75 dolar ek gelir anlamına geldiğini belirtti. Yaşam maliyeti düzenlemesi ocak ayından itibaren yaklaşık 72 milyon kişiyi kapsayacak; ek gelir desteği alan 7,2 milyon kişi için artırılmış ödemeler ise 31 Aralık'ta başlayacak.

Tarifeler enflasyonu nasıl etkiliyor?

Göreve ikinci kez gelen ABD Başkanı Donald Trump, dünya genelindeki çoğu ticaret ortağına yönelik tarifeler uygulamaya koydu. Yüksek Mahkeme şubat ayında küresel ek vergilerin çoğunu iptal etti; ancak Trump bunların yerine yüzde 10'luk yeni bir küresel tarife duyurdu.

Trump, tarifelerin ABD'nin vergi gelirlerini artıracağını, imalatı güçlendireceğini ve Amerikan ürünlerinin alınmasını teşvik edeceğini savunuyor. New York Merkez Bankası'nın araştırması ise yüksek ithalat vergilerinin enflasyon üzerinde de etkili olduğunu gösteriyor.

İşletmelerin ithal ettiği ürünlerden aldığı tarifeler, yurt dışındaki firmalar fiyatları düşürüp maliyetin bir kısmını üstlenmediği sürece ABD'li şirketler için doğrudan fiyat artışı anlamına geliyor. New York Fed, yeni tarifelere yanıt olarak ihracatçıların fiyatları çok az düşürdüğünü, bunun sonucunda ek vergi maliyetinin yaklaşık yüzde 90'ının ABD'li işletmelerde kaldığını tespit etti. Tarifeler dolaylı olarak yerli üretim fiyatlarını da etkiliyor; çünkü birçok ABD'li üretici yurt dışından parça veya malzeme tedarik ediyor.

Fed'in hedefi yüzde 2 olsa da enflasyon geçmiş yıllarda çok daha yüksek seviyeleri görmüştü. Covid-19 salgını döneminde tedarik zinciri sorunları enflasyonu yukarı çekmiş, 2022 başında Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrası petrol fiyatları varil başına 100 doların üzerine çıkmıştı. Bu iki faktör enflasyonu yaklaşık yüzde 9'a kadar yükseltmişti.

Enflasyonun yavaş artması fiyatların düştüğü anlamına gelmiyor; yalnızca fiyat artış hızının azaldığını gösteriyor. Ekonomiler için bir miktar enflasyon normal kabul ediliyor. Çoğu merkez bankası yüzde 2 civarındaki enflasyonu istikrarlı ve harcama kararlarını etkilemeyen bir düzey olarak değerlendiriyor. Bu oranın çok altında seyreden enflasyonda tüketiciler fiyatların daha da düşmesini bekleyerek harcamayı erteleyebiliyor; bu durum şirketlerin ücretleri veya çalışan sayısını azaltmasına yol açabiliyor.