ABD, dizel ihracatını kısıtlama tehdidiyle Avrupa'ya baskı yapıyor

ABD Başkanı Donald Trump, dizel ihracatını yasaklamayı değerlendirdiğini ve bu kapsamda Avrupa ülkelerinden kendi dizel rezervlerini serbest bırakmalarını isteyebileceğini açıkladı. Trump'ın bu sözleri, İngiltere'de dizel fiyatlarının bu hafta rekor seviyeye ulaşmasının ardından geldi. İran savaşı, rafine yakıt arzı üzerindeki baskıyı sürdürüyor.

İngiltere, ihtiyaç duyduğu dizelin önemli bir bölümünü ABD'den ithal ediyor. Ancak kasım ayındaki ara seçimler öncesinde ABD'li seçmenler de yüksek yakıt maliyetleriyle karşı karşıya. Trump bu nedenle dizel ihracatını kısıtlamakla tehdit ediyor.

İhracatın yasaklanması ABD pazarına yoğun dizel girişine yol açarak Amerikalı sürücüler için fiyatları önemli ölçüde düşürebilir. Ancak uzmanlar, alternatif tedarik imkânı bulunmadığı takdirde böyle bir yasağın diğer ülkelerde dizel fiyatlarını daha da artıracaı konusunda uyarıyor.

Avrupa'nın dizel ithalatında ABD'nin payı büyük

ABD, dünya dizel piyasasının kilit tedarikçisi konumunda. Günde 1,2 ila 1,5 milyon varil dizel ihraç eden ABD'nin satışlarının büyük bölümü Latin Amerika'ya gidiyor. Fransa, Hollanda ve İngiltere gibi Avrupa ülkeleri de Rusya ve Orta Doğu kaynaklarındaki azalmanın ardından ABD'den önemli miktarda ithalat yapıyor.

Rusya'nın Ukrayna'yı işgali yaptırımlara yol açarak Rus satışlarını Avrupa'dan uzaklaştırdı. Daha yakın zamanda Ukrayna'nın Rus rafineri kapasitesine yönelik saldırıları küresel arzı dolaylı olarak etkiledi. ABD öncülüğündeki İran savaşı da bölgeden hem ham petrol hem de rafine dizel akışını kısıtladı.

Trump perşembe günü, Avrupa ülkelerinden kendi dizel rezervlerini serbest bırakmalarını isteyip istemeyeceği sorusuna "Bunu yapabiliriz. Onlarda dizel var" yanıtını verdi. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ise daha önce sosyal medyada yaptığı paylaşımda Avrupa'yı kendi dizel stoklarını derhal serbest bırakmaya hazırlanmaya çağırmış, fiyatlar yükselirken ABD'li çiftçilerin, kamyon şoförlerinin ve işletmelerin "yükü taşımak zorunda bırakılmaması" gerektiğini savunmuştu.

İngiltere'de dizel fiyatları bu hafta rekor seviyeye ulaştı. Sürücü kuruluşu RAC'ye göre fiyatlar litre başına 200 peninin hemen altında seyrediyor. Ülkenin dizel ihtiyacının yarısından fazlası ithal ediliyor; ithalatın %31'i ABD'den geliyor. Hollanda ve Belçika birlikte İngiltere'nin dizel ithalatının üçte birinden fazlasını sağlıyor.

İngiltere Enerji Bakanı Martin McCluskey perşembe günü Avrupalı mevkidaşlarıyla olası yasağı görüşmek üzere bir görüşme gerçekleştirdi. Görüşmelere yakın bir kaynak BBC'ye, yılın başlarında stratejik yakıt stoklarının koordineli serbest bırakılmasından kalan Avrupa rezervlerinin hâlâ mevcut olduğunu, ancak ABD dahil diğer ülkelerle koordineli bir yanıt hazırlamanın ihtiyatlı olacağını söyledi.

Hükümet sözcüsü, "Çeşitlendirilmiş ve dayanıklı bir arzımız var. Uluslararası ortaklarımız ve İngiltere yakıt sektörüyle temaslarımızı sürdürüyoruz" dedi. Hükümet, olası dizel kıtlığı konusunda endişeye gerek olmadığını vurgularken fiyatların daha da artmasının beklendiğini belirtti.

Rezerv kuralları ve küresel baskılar

Uluslararası Enerji Ajansı kurallarına göre İngiltere'nin de aralarında bulunduğu üye ülkeler, net petrol ithalatının 90 gününe eşdeğer petrol stoku tutmak zorunda. AB kuralları ise üyelerin 61 günlük iç tüketimi karşılayacak rezerv bulundurmasını şart koşuyor. AB toplamda yaklaşık 109 milyon ton acil durum ham petrol ve yakıt stoku tutuyor; bunun yaklaşık üçte biri dizel ve ilgili ürünlerden oluşuyor.

Avrupa Komisyonu sözcüsü, dizel durumu hakkında ABD yönetimindeki "üst düzey temaslar" dahil "çok sayıda görüşme ve toplantı" yapıldığını belirtti. Çinli rafinerilerin, Pekin'in iç arzı önceliklendirmesi nedeniyle ekim ayına ait bazı yakıt ürünleri ihracatını durdurduğu bildirildi. Bu gelişme küresel dizel piyasasındaki baskıyı artırabilir.

Şubat ayında ABD-İsrail'in İran'a yönelik savaşının başlamasından bu yana küresel benzin ve dizel fiyatları hızla yükseldi. Dünya petrol ve gazının yaklaşık beşte birinin taşındığı kritik Hürmüz Boğazı'nın kapanması, petrolden üretilen ürünlerin fiyatlarını yukarı çekti. Büyük bir dizel tedarikçisi olan Rusya'nın ihracat yasağı da fiyatlar üzerindeki baskıyı artırdı.

Trump, ABD'de kalan dizel fazlasının yurt içi pompa fiyatlarını düşüreceğini ve ara seçimler öncesinde sürücülere, kamyon şoförlerine ve işletmelere rahatlama sağlayacağını savunuyor. Ancak Argus Media baş ekonomisti David Fyfe, Amerikan arzının kesilmesinin uluslararası fiyatları hızla yükselteceğini söyledi.

İngiltere'de dizel fiyatları tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı. Son RAC verilerine göre ortalama pompa fiyatı litre başına 199,79 peni oldu; bu rakam daha önce 142,38 peniydi.

Dizel benzine göre daha zor rafine ediliyor ve nakliye sektörü ile tarımda kullanıldığı için talebi düşürmek oldukça güç. İngiltere'deki dört rafineri, talebi karşılamaya yetecek miktardan fazla benzin üretse de ülkenin dizel ihtiyacını karşılayacak kadar dizel üretemiyor. Ulaştırma Bakanlığı verilerine göre haziran sonu itibarıyla İngiltere yollarında 15,1 milyon dizel araç bulunuyordu; bu sayı bir yıl önce 15,7 milyondu. Dizel otomobil sayısı ise 10,4 milyondan 9,8 milyona geriledi.