AB, Kanada'ya 'ortak üye' statüsü öneriyor: Ne anlama geliyor?

Kanada Başbakanı Mark Carney, Avrupa Birliği'nin (AB) ülkesini birliğin ilk 'ortak üyesi' yapma hedefini memnuniyetle karşıladı. Ancak bu statünün pratikte ne anlama geleceği henüz net değil.

Carney, AB ile 'benzersiz' bir ilişki aradıklarını belirtti. Bu ifade, AB anlaşmalarının şu anda ortak üyelik statüsünü tanımlamadığına işaret ediyor.

Almanya, bu yılın başlarında Ukrayna için ortak üyelik önermiş, ancak Kiev bu fikri reddederek yalnızca tam AB entegrasyonu istediğini açıklamıştı. AB'nin kendisi de bu öneriye isteksiz yaklaşmıştı.

AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ise şimdi odağını Atlantik'in ötesine, Kanada'ya çevirmiş durumda. Von der Leyen, çarşamba günü yaptığı 'Birliğin Durumu' konuşmasında işbirliği için birkaç kilit alan sıraladı, ancak Kanada'nın ortak üyeliğinin nasıl işleyeceğine dair somut ayrıntı vermedi.

Carney, perşembe günü gazetecilere yaptığı açıklamada Kanada'nın 'Avrupa Birliği'nin tam üyesi olma durumunda olmadığını ve bunu aramadığını' söyledi. Ayrıca bunun bir 'üçüncü blok' oluşturma girişimi olmadığını vurguladı: 'Başkalarına hükmetme gücü peşinde değiliz.'

Carney, perşembe günü Avrupa Parlamentosu'na hitaben yaptığı konuşmada, 'mevcut jeopolitik kırılma' ile yüzleşmek için Ottawa ile AB arasında daha yakın bir uyum gerektiğini belirtti. Bu ifade, ABD Başkanı Donald Trump'ın tarife politikası ve iki ülke arasındaki ticaret görüşmelerinin çökmesi sonrası ABD ile gerilen ilişkilere bir gönderme olarak yorumlandı.

İşbirliği alanları ve Erasmus Plus

Carney, Avrupa Parlamentosu'ndaki konuşmasında Kanada ile AB'nin işbirliği yapabileceği kilit alanları sıraladı. Carney ayrıca öğrencilerin yurtdışında çalışmasına ve eğitim görmesine olanak tanıyan AB'nin Erasmus Plus programına katılmak istediklerini söyledi. Programın 27 AB üyesi ve yedi AB dışı üyesi bulunuyor. Birleşik Krallık 2027'de programa yeniden katılacak.

Carney, Kanada'nın 'Avrupa'nın enerji güvenliğini desteklemek için büyük ölçekte' sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ve hidrojen sağlayabileceğini, karşılığında Kanada'nın Avrupa'nın temiz enerji teknolojilerindeki liderliğinden faydalanabileceğini belirtti.

Peki, ilişkinin tam olarak nasıl görüneceği belirsiz. AB ortak üyeliği şu anda mevcut değil ve bu statünün oluşturulması süreci yıllar alabilir. Ortak üyelik statüsü AB anlaşmalarına dahil edilirse, 27 üye ülkenin oybirliği ve onayı gerekecek.

Von der Leyen'in Kanada'ya yönelik açıklamalarına rağmen, bazı AB ülkeleri yeni bir üyelik türü yaratmak yerine mevcut savunma ve ticaret anlaşmalarını güçlendirmeyi tercih ediyor. AB, Kanada'nın ikinci büyük ticaret ortağı konumunda. Kapsamlı Ekonomik ve Ticaret Anlaşması (CETA) on yıldan fazla bir süre önce imzalanmış olsa da, birliğin 27 üyesinden birkaçı anlaşmayı henüz onaylamadı. Mevcut ticaret anlaşması sınır kontrollerini kaldırmıyor. Ortak üyeliğin bunu değiştirip değiştirmeyeceği ise belirsizliğini koruyor.

Kanada'nın bir gün Avrupa tek pazarına katılması durumunda, Norveç, İzlanda ve Lihtenştayn gibi Avrupa Ekonomik Alanı ülkeleri veya ayrı bir anlaşması olan İsviçre'ye benzer şekilde, politika üzerinde söz hakkı olmadan AB düzenlemelerine ve standartlarına uyması gerekecek. Kanada'nın kuralları tarihsel olarak en büyük ticaret ortağı olan ABD'ye yönelik şekillenmiş durumda.

Ayrıca birliğe katılmak isteyen diğer ülkeler de var. Arnavutluk, Bosna-Hersek, Karadağ, Kuzey Makedonya ve Sırbistan tam AB üyeliğine giden uzun yolda ilerliyor. Doğu Avrupa'da Gürcistan ve Moldova da üyelik peşinde. Kanada ile yeni bir ilişkinin bu ülkelerin tam üyelik sürecini engelleyeceğine dair bir iddia yok, ancak Ottawa'ya özel muamele yapıldığı izlenimi gerilim yaratabilir.

Bir diğer soru ise Trump'ın tepkisi. Trump, Kanada'nın ortak üyeliği ihtimalini 'gülünç' olarak nitelendirdi ve planın hayata geçmesi durumunda AB'ye ek tarifeler uygulamakla tehdit etti.